BLOG
Hipospadias, idrar deliğinin penis ucunda değil alt yüzünde yer aldığı doğumsal bir anomalidir. Tedavide hedef; idrar deliğini uygun konuma taşımak, penis eğriliğini düzeltmek ve hem işeme hem de ilerideki fonksiyonlar açısından sağlıklı bir anatomi oluşturmaktır. Bu yazıda hipospadiasın dereceleri, tek/iki aşamalı ameliyat planı, ameliyat sonrası bakım ve ailelerin en sık sorduğu sorulara güncel, anlaşılır bir rehber sunuyoruz.
Hipospadias, erkek bebeklerde görülen en yaygın doğumsal genital anomalilerden biridir. Temelde üç bulguyla karşımıza çıkar: (1) dış idrar deliği (üretral meatus) penis başının tepesinde değil, penis başı veya gövdenin alt yüzünde bulunur; (2) sünnet derisi genellikle “kukuleta” görünümündedir; penisin alt kısmında sünnet derisi eksik kalır; (3) değişen derecelerde penis eğriliği (kordi) eşlik edebilir. Eğrilik çoğunlukla aşağı yöne doğrudur ve ağır olgularda ayakta işemeyi zorlaştırabilir.
Dünya verilerinde hipospadias için sıklık çoğu kaynakta yaklaşık 1/200–1/250 canlı erkek doğum aralığında verilir. Bazı çalışmalarda insidansta artış olduğuna dair değerlendirmeler yer alır; ancak bu artışın bir kısmı tanı ve kayıt sistemlerinin gelişmesine de bağlı olabilir. Türkiye’de ise ülke geneline yayılmış, tek bir ulusal kayıt üzerinden “kesin yıllık sayı” söylemek zordur; bu nedenle bazı rakamlar tahmini kalabilmektedir. (Güncel uluslararası sıklık ve eğilim özetleri için EAU/ESPU ve güncel derleme verileri incelenebilir.)
Hipospadiasın cerrahi planlamasında en kritik aşama muayene ile derecelendirmedir. Genel olarak idrar deliği penis ucundan ne kadar uzakta konumlanıyorsa, penisteki eğrilik ve doku eksikliği de o kadar belirgin olabilir. Bu nedenle olgular pratikte hafif (distal), orta ve ağır (proksimal) gibi gruplara ayrılır. Bu sınıflandırma; ameliyatın tek aşamada mı yoksa iki aşamada mı planlanacağı, kateter süresi ve komplikasyon riski gibi noktaları doğrudan etkiler.
Birçok kılavuz ve klinik yaklaşım, primer hipospadias onarımında ameliyat için 6–18 ay aralığını (bazı kaynaklarda 24 aya kadar) önerir. Bu dönemin tercih edilmesinin nedeni; dokuların onarıma uygun olması, çocuğun bezli dönemde bakımın pratik olması ve psikolojik açıdan daha konforlu bir süreç hedeflenmesidir. Elbette her bebek aynı değildir; ek anomaliler, hipospadiasın derecesi veya daha önce girişim olup olmadığı gibi faktörler zamanlamayı kişiselleştirebilir.
Hafif (distal) hipospadias olgularının önemli bir kısmı tek operasyonla onarılabilir. Bu vakalarda amaç; idrar deliğini glans tepesine taşımak, idrar kanalını uygun genişlikte oluşturmak ve varsa hafif eğriliği aynı seansta düzeltmektir. Tek aşamalı onarımın başarı şansı genellikle daha yüksektir; ancak teknik seçimi mutlaka muayene bulgularına göre yapılmalıdır.
Ağır (proksimal) hipospadias olgularında doku eksikliği ve eğrilik daha belirgindir. Bu durumda iki aşamalı yaklaşım tercih edilebilir. İlk seansta penis eğriliği düzeltilir ve uygun dokudan (sünnet derisi/doku grefti gibi) “yama” hazırlanır. Yaklaşık 6 ay sonra ikinci seansta bu yama tüp haline getirilerek yeni üretra oluşturulur ve idrar deliği penis ucuna taşınır. İki aşamalı cerrahi, özellikle ağır olgularda daha kontrollü bir doku iyileşmesi hedeflediği için bazı merkezlerde standart yaklaşımdır.
Hipospadias ameliyatı çoğu vakada günübirlik planlanabilir; çocuk genel anestezi altında ameliyat edilir ve birkaç saatlik gözlem sonrası evine gönderilebilir. Ameliyat süresi; hipospadiasın derecesine, eğrilik olup olmamasına ve uygulanacak tekniğe göre değişir. Çoğunlukla penis üzerinde onarım hattını koruyan bir sargı bulunur. Ayrıca yeni oluşturulan idrar kanalını idrarın etkisinden korumak için belirli süre sonda (kateter) kullanılabilir. Kateter süresi merkezden merkeze ve olgunun ağırlığına göre değişmekle birlikte sıklıkla yaklaşık 7 gün civarında planlanır.
Ameliyat sonrası dönem çoğu aile için “bilmediği bir bakım süreci” olduğu için stresli algılanabilir. Oysa iyi bir bilgilendirme ile süreç çoğunlukla yönetilebilir. Bebek bezli dönemdeyse sonda bezin içine güvenle yönlendirilebilir; aile çoğu zaman yalnızca bez değişimi ve sargının korunmasına dikkat eder.
Hipospadias cerrahisinde en sık konuşulan komplikasyon üretral fistüldür. Başarılı görünen bir ameliyat sonrası çocuk penis ucundan işerken, dikiş hattına yakın farklı bir noktadan idrar kaçağı fark edilebilir. Distal olgularda fistül oranları daha düşük; ağır olgularda ve daha önce başarısız cerrahi geçirenlerde daha yüksek bildirilir. Bazı küçük fistüller kendiliğinden kapanabilir; ancak önemli bir kısmında ek cerrahi gerekebilir. Genel yaklaşım olarak yeni bir girişim planlanacaksa dokuların iyileşmesi için çoğu zaman en az 6 ay beklemek tercih edilir.
Bir diğer önemli sorun üretral darlık (idrar deliğinde daralma) olabilir. İşeme zorlanması, ince/çatallı idrar akışı gibi belirtiler izlenebilir. Enfeksiyon ve eğriliğin tekrarı da daha nadir ancak takipte dikkat edilmesi gereken durumlardır. Bu nedenle erken dönem kontroller kadar, çocuk büyüdükçe özellikle ergenlik öncesi/ergende yeniden değerlendirme de önem taşır.
Ailelerin en sık dile getirdiği konular özetle şunlardır:
Hipospadias onarımı çoğu olguda bebeklik döneminde planlanır. Genel yaklaşım, çocuğun hem dokusal iyileşmesinin iyi olduğu hem de bakımın daha kolay yönetildiği bir dönemde ameliyatı yapmaktır. Ancak hipospadiasın derecesi, penis eğriliği ve eşlik eden durumlar zamanlamayı kişiye göre değiştirir.
Daha detaylı bilgi için “Hipospadias ameliyatı ne zaman yapılır?” sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Ameliyat süresi hipospadiasın hafif ya da ağır olmasına, penis eğriliğinin (kordi) düzeltilip düzeltilmeyeceğine ve uygulanacak tekniğe göre değişir. Bu nedenle “tek bir süre” vermek yerine, muayene sonrası kişiye özel planla ameliyat süresi daha net belirlenir.
Ameliyat süreci ve teknikler için “Hipospadias onarımı nasıl yapılır?” sayfamıza göz atın. Ayrıca hastanede kalış ve aynı gün taburculuk hakkında bilgi için “Günübirlik tedavi” sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Sonda (kateter), yeni oluşturulan idrar yolunu idrarın etkisinden korumak ve iyileşmeyi desteklemek için kullanılır. Kalış süresi uygulanan tekniğe ve hipospadiasın derecesine göre değişmekle birlikte çoğu vakada yaklaşık 1 hafta civarında planlanabilir.
Ameliyat sonrası ilk günlerde şişlik ve morluk görülmesi sık karşılaşılan ve çoğu zaman beklenen bir durumdur. Genellikle günler içinde azalarak geriler; ancak hızla artan şişlik, kötü kokulu akıntı, ateş veya belirgin ağrı varsa kontrol gerekir.
Fistül, idrarın yeni yapılan kanal yerine dikiş hattına yakın küçük bir delikten kaçmasıdır. Bazı küçük fistüller zamanla kapanabilir; ancak önemli bir kısmında ek cerrahi düzeltme gerekebilir. Değerlendirme, fistülün yeri ve büyüklüğüne göre yapılır.
Darlık (stenoz) geliştiğinde çocukta idrar akışının incelmesi, zorlanma, çatallı/dağınık işeme, sık idrara çıkma veya bazen yanma gibi şikayetler görülebilir. Şüphe varsa gecikmeden muayene önerilir.
Hafif olguların önemli bir kısmı tek operasyonla onarılabilir. Ağır hipospadiaslarda ise iki aşamalı plan gerekebilir. Ayrıca fistül, darlık gibi durumlarda ek düzeltme ameliyatları gündeme gelebilir. Kaç ameliyat gerekeceği en doğru şekilde muayene ile belirlenir.
Pek çok hipospadias olgusunda uygun onarımla hem işeme fonksiyonu hem de ilerideki fonksiyonlar açısından tatmin edici sonuçlar elde edilebilir. Ancak hipospadiasın derecesi, eğrilik ve eşlik eden durumlar uzun dönem değerlendirmeyi etkileyebilir. Bu nedenle büyüme sürecinde kontroller önemlidir.
Ameliyat yapılmadığında işeme yönü/akımı ile ilgili zorluklar, belirgin eğrilik, ileride kozmetik ve psikososyal etkiler görülebilir. Ayrıca ağır olgularda ayakta işeme güçlüğü ve fonksiyonel sorunlar daha belirgin olabilir. “Gerekli mi?” sorusu hipospadiasın derecesine göre değerlendirilir.
Ameliyatsız takip, riskler ve karar süreci için “Hipospadias ameliyat olmazsa ne olur?” sayfasına göz atabilirsiniz.
Hipospadias değerlendirmesi ve onarımı; bu alanda deneyimli bir ekip tarafından yapılmalıdır. Birçok merkezde hipospadias onarımı çocuk ürolojisi ve/veya çocuk cerrahisi (özellikle çocuk ürolojisi ile ilgilenen ekipler) tarafından yürütülür. En kritik nokta, hekimin hipospadias cerrahisi deneyimidir.
Randevu ve değerlendirme için “Hipospadias muayenesi ve randevu için iletişim” sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Hipospadias ameliyatı fiyatı; hipospadiasın derecesi (tek/iki aşama ihtiyacı), hastane koşulları, anestezi ve yatış planı, daha önce cerrahi uygulanıp uygulanmadığı gibi birçok değişkene göre farklılık gösterir. Bu nedenle en doğru yaklaşım, muayene sonrası kişiye özel planla birlikte ücret bilgisinin netleştirilmesidir. Detaylı bilgi için iletişim sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Hipospadiasın derecesine göre ileride fertilite/üreme ile ilgili etkiler değişebilir. Pek çok vakada cinsel fonksiyonun iyi korunduğu; ancak ağır olgularda, eşlik eden eğrilik ve doku sorunlarının daha dikkatli takip gerektirdiği belirtilir. En sağlıklı değerlendirme; çocuğun büyüme sürecinde yapılan kontroller ve ergenlik dönemindeki muayene ile yapılır.
Hipospadias onarımı yapılmadığında; işeme fonksiyonu (akım, yön), ileride cinsel fonksiyonla ilgili kaygılar ve kozmetik görünüm nedeniyle psikososyal etkiler görülebilir. Ayrıca ağır olgularda ayakta işeme güçlüğü ve eğrilik daha belirgin olabilir. Bu nedenle “ameliyat gerekir mi?” sorusu, hipospadiasın tipine ve çocuğun muayenesine göre birlikte yanıtlanmalıdır.
Hipospadias onarımında başarıyı belirleyen en önemli faktörlerden biri, cerrahın deneyimi ve olgunun doğru derecelendirilmesidir. Ameliyat planı tek aşamalı ya da iki aşamalı olabilir; amaç her zaman işeme fonksiyonunu düzeltmek, penis eğriliğini gidermek ve estetik-fonksiyonel olarak iyi bir sonuç elde etmektir. Ameliyat sonrası sonda ve pansuman süreci aileleri endişelendirebilir; ancak doğru bilgilendirme ve düzenli kontrol ile süreç çoğunlukla sorunsuz yönetilir.
Hipospadias değerlendirmesi ve size uygun cerrahi plan için iletişim sayfamız üzerinden randevu oluşturabilirsiniz.
İlgili içerikler: Hipospadias Tedavi Edilmezse Ne Olur? , İnmemiş Testis (Kriptorşidizm) Nedir? , Çocuklarda İdrar Yolu Reflüsü (VUR) Belirtileri
