Böbrek–Mesane Ultrasonu Ne Gösterir, Neyi Göstermez?

Ultrason ses dalgalarıyla çalışır; radyasyon içermez, iğne ya da sonda gerektirmez, birkaç dakikada tekrarlanabilir. Bu özellikleri, ateşli idrar yolu enfeksiyonu geçiren her çocukta, anne karnında böbrek genişlemesi saptanan her bebekte ve reflülü çocuğun yıllık takibinde ultrasonu ilk ve en sık kullanılan tetkik yapar.

İyi bir böbrek–mesane ultrasonu yalnızca 'böbrekler normal' demez; birkaç ölçüm ve gözlemi ayrı ayrı kaydeder. Böbreklerin uzunluğu yaşa göre normal aralıkla karşılaştırılır; iki böbrek arasındaki belirgin boy farkı, küçük kalmış bir böbreğin ipucu olabilir. Böbrek dokusunun (parankim) kalınlığı ve görünümü, ince ya da düzensiz kabuk açısından incelenir.

• Böbrek boyu (yaşa göre) ve iki böbrek arasındaki fark
• Böbrek dokusunun kalınlığı, ekojenitesi ve kabuk düzensizliği (skar şüphesi)
• Havuz ön-arka çapı (mm) ve kaliks genişlemesi: hidronefroz derecesi
• Üreterin görülmesi ve genişliği
• Çift toplayıcı sistem, üreterosel, taş
• Mesane duvarı kalınlığı, işeme sonrası kalan idrar, rektum genişliği

En önemli sınır şudur: ultrason reflüyü göstermez. Reflü, mesane dolarken ya da işeme sırasında idrarın üretere geri kaçmasıdır; bu anlık bir olaydır ve ancak mesane kontrast maddeyle doldurularak (VCUG ya da kontrastlı işeme ultrasonu, ceVUS) görülebilir. Bu yüzden ultrason reflünün derecesini de söyleyemez.

Ultrason ağrısızdır ve genellikle 15–20 dakika sürer. Bebekler beslenmiş ve sakinken çekilirse görüntü kalitesi artar; oda ısısında jel kullanılır, çocuk sırtüstü ve yan yatırılır. Aç kalmak gerekmez.

Ultrasonda hidronefroz, genişlemiş üreter, çift sistem, kalın mesane duvarı ya da skar şüphesi görülmesi VCUG ve gerekirse DMSA kararını öne çeker. Ultrason normal olsa da 2 yaş altı, tekrarlayan ya da atipik enfeksiyon, aile öyküsü gibi risk etkenleri varsa VCUG yine gündeme gelebilir; bu eşikler ateşli enfeksiyon sonrası VUR araştırması başlığında ayrıntılıdır.

• Reflüsü bilinen çocukta ultrason takibin omurgasıdır: yılda bir böbrek boyu ve büyümesi, yeni ya da artan genişleme, kabuk incelmesi izlenir. Ateşli enfeksiyon geçirilirse ultrason erken tekrarlanır. Böylece sondalı filmin gereksiz yere yinelenmesi önlenir; kontrol VCUG kararı ayrı bir konudur.