İnmemiş Testis Tedavisi ve Ameliyatı

İnmemiş testis (tıp dilinde kriptorşidizm), testisin doğumda torbanın (skrotum) içinde bulunmaması ya da torbaya indirilse bile orada kalmamasıdır. Testis normalde anne karnında böbreklerin yakınında oluşur, gebeliğin son aylarında kasık kanalından geçerek torbaya iner; bu yolculuk tamamlanmadığında testis karın içinde, kasık kanalında ya da torbanın hemen üzerinde kalır.

Testis, gebeliğin erken haftalarında karın içinde böbreğe yakın bir yerde oluşur. Gebeliğin ortasından itibaren aşağı doğru hareket eder, son üç ayda kasık kanalından geçerek torbaya yerleşir. Bu iniş, hormonlar (özellikle testosteron ve testisin kendi ürettiği bazı sinyaller), gubernakulum adı verilen bağ dokusu kılavuz ve karın içi basıncının birlikte çalıştığı bir süreçtir.

İnmemiş testisin tanısı ve sınıflandırması muayeneyle yapılır; görüntüleme yöntemleri bunun yerine geçmez. Deneyimli bir muayenede iki temel soru yanıtlanır: testis ele geliyor mu ve ele geliyorsa nerede? Bu iki yanıt tedavi yolunu büyük ölçüde belirler.

Aynı görünen tablo dört farklı duruma karşılık gelebilir ve her birinin yolu farklıdır. Ayrımı yapan, muayenede testisin nasıl davrandığı ve öyküdür.

Muayenede ele gelen inmemiş testis, olguların büyük çoğunluğunu oluşturur ve tedavisi en öngörülebilir olan gruptur. Testis çoğunlukla kasık kanalındadır; bir bölümü kanalın çıkışında, torbaya yakın 'düşük' bir yerleşimdedir.

Muayenede ele gelmeyen testis, olguların yaklaşık beşte biridir ve planlama burada farklı ilerler. İlk soru testisin var olup olmadığı, ikincisi nerede olduğudur. Ultrason ve MR bu soruları güvenilir biçimde yanıtlamaz; bu yüzden değerlendirme ameliyathanede yapılır.

Zamanlama, inmemiş testiste sonucu belirleyen en önemli etkenlerden biridir. Doğumdan sonraki ilk altı ayda testisin kendiliğinden inme olasılığı vardır; bu dönemde muayeneyle izlenir. Altı ay (erken doğanlarda düzeltilmiş yaşa göre) tamamlandığında hâlâ inmemiş bir testis için kendiliğinden iniş artık beklenmez ve cerrahi planlama başlar.

Bütün yolların ortak adı orşiopeksidir: testisi ve damar yapılarını çevre yapışıklıklardan serbestleştirip, gerginlik olmadan torbaya indirmek ve orada sabitlemek. Değişen, testisin bulunduğu yere göre nereden girildiği ve kaç aşamada tamamlandığıdır.

Karın içindeki testislerin bir bölümü iç halkaya yakındır ve tek seansta indirilebilir. Testis daha yukarıda, damarları kısa kaldığında ise iki risk çatışır: testisi zorla indirmek damarları gerip beslenmeyi bozar; indirmemek ise testisi sıcak ortamda bırakır. Aşamalı yöntemler bu ikilemi çözmek için geliştirilmiştir.

Orşiopeksi çoğunlukla günübirlik bir ameliyattır; çocuk aynı gün eve döner. İlk günlerde kasık ve torbada şişlik, morarma ve hassasiyet beklenir; ağrı basit ağrı kesicilerle kontrol edilir. Yara kapalı tutulur, banyo hekimin belirttiği süre sonra başlar; birkaç hafta ata binme, bisiklet gibi bölgeye baskı yapan etkinliklerden kaçınılır.

İnmemiş testis her zaman bebeklikte fark edilmez; bir bölümü ergenlikte ya da erişkinlikte, muayene, kısırlık araştırması ya da rastlantısal görüntülemeyle ortaya çıkar. Bu yaşlarda karar çocuktan farklı ilkelerle verilir: hedef yalnızca testisi indirmek değil, testisin işlevi, karşı testisin durumu, üreme isteği ve kanser riskini birlikte değerlendirmektir.

İnmemiş testis, ameliyatla kapanan bir dosya değildir. Torbaya indirilen testisin büyümesi, yerinde kalması ve ergenlikte beklenen gelişimi göstermesi yıllar içinde izlenir; takip çocuk ürolojisinden erişkin ürolojisine kesintisiz devam eder.