UPJ Darlığında Takip mi, Ameliyat mı? Karar Nasıl Verilir

Aileler çoğu zaman bir rapordaki tek değere odaklanır: 'Fonksiyon %38 çıktı', 'T½ 25 dakika', 'SFU 4 yazıyor'. Oysa güncel kılavuzlar (EAU/ESPU 2024) UPJ darlığında cerrahi kararının tek bir eşikle değil, birkaç bulgunun birlikte yorumlanmasıyla verilmesini önerir.

EAU/ESPU kılavuzu piyeloplasti için şu durumları sayar; hiçbiri tek başına otomatik karar değildir, birkaçı bir araya geldiğinde ameliyat kefesi belirgin biçimde ağırlaşır.

• Belirtili tıkanıklık: tekrarlayan yan ağrısı atakları (Dietl krizi) veya ateşli idrar yolu enfeksiyonu.
• MAG3 diüretik renografide (böbrek sintigrafisi) split (ayrık) böbrek fonksiyonunun %40'ın altında olması; iki ölçümde doğrulanmışsa cerrahi daha güçlü değerlendirilir.
• Seri ölçümlerde fonksiyonun 10 puandan fazla düşmesi (tekrar ölçümle doğrulanmış).
• İdrar söktürücü (furosemid) sonrası kötü drenaj; tek başına değil, fonksiyon düşüşü, genişleme artışı veya belirtiyle birlikteyse.
• Ultrasonda ön-arka (AP) çapın belirgin ve ilerleyici biçimde artması (bir kategori atlaması).
• SFU 3–4 ya da UTD P3 düzeyinde yüksek dereceli hidronefroz; özellikle parankim incelmesi eşlik ediyorsa.

Bebeklik döneminde saptanan UPJ tipi hidronefrozların önemli bir kısmı ameliyatsız izlenir. SFU 3–4 hidronefrozlu çocukların literatürde yaklaşık dörtte birinin (%20–30) sonunda piyeloplasti gerektirdiği, çoğunluğun ise izlemle düzeldiği ya da stabil kaldığı bildirilmiştir. Düzelme ve stabilizasyon çoğunlukla ilk 2–3 yılda görülür.

Tek bir ultrason ya da tek bir sintigrafi, böbreğin nereye gittiğini söylemez; yalnızca o günkü fotoğrafını verir. Aynı böbreğin 3–6 ay arayla çekilmiş iki fotoğrafı karşılaştırıldığında eğilim görünür: genişleme artıyor mu, fonksiyon sabit mi, drenaj değişti mi.

Görüşmede hekiminiz bulguları bir arada anlatır: hangi kefede ne var, hangi bulgu sınırda, ne kadar süre içinde ne beklenir. Takip seçildiyse 'hangi değişiklikte ameliyata döneriz' sorusunun yanıtı baştan konuşulur; ameliyat seçildiyse yöntem (açık, laparoskopik, robotik) çocuğun yaşına ve merkez deneyimine göre belirlenir.

• Ateş (38 °C ve üzeri) ile birlikte yan veya karın ağrısı: enfekte tıkalı böbrek şüphesi, aynı gün değerlendirme.
• Şiddetli, geçmeyen yan veya karın ağrısı, bulantı-kusma ile birlikte.
• Tek böbrek ya da iki taraflı hidronefrozda idrar miktarında azalma, şişlik, halsizlik.
• Beslenemeyen, uyuşuk bebek ya da idrarda görünür kanama.

• Kliniğimizde bu karar iki çocuk ürolojisi uzmanının ortak değerlendirmesiyle verilir; tanıdan takibe aynı ekip sürer. Aşağıdaki durumlarda ise planlı takvimi beklemeden başvurmanız gerekir.