Testisin Gelişimi ve İnişi: Anne Karnında Torbaya Yolculuk

Testis, torbanın içinde değil, karın boşluğunun arka duvarında ve böbreklerin hemen yanında oluşur. Gebeliğin altıncı ve yedinci haftalarında henüz erkek ya da dişi yönünde farklılaşmamış bir gonad taslağı belirir; Y kromozomu üzerindeki sinyallerle bu taslak testis yönünde gelişmeye başlar.

Testisin inişi tek bir hareket değil, birbirinden farklı güçlerle yönetilen iki evredir. İlk evre gebeliğin yaklaşık 10–15. haftaları arasında gerçekleşen karın içi (transabdominal) evredir: gubernakulum kalınlaşıp kısalırken üstteki bağ gevşer ve testis, büyüyen karın içinde göreli olarak aşağı, kasık kanalının iç girişine yaklaşır. Bu evreyi büyük ölçüde INSL3 hormonu yönetir.

• Hormonlar: INSL3 (karın içi evre) ve testosteron (kasık–torba evresi)
• Gubernakulum: testisi torbaya yönlendiren kılavuz bağ
• Genitofemoral sinir: gubernakulumun yönünü belirleyen sinyaller
• Karın içi basınç: testisi kasık kanalından iten güç
• Processus vaginalis: inişe eşlik eden ve sonra kapanması gereken karın zarı uzantısı

İniş hangi evrede aksarsa testis o evrenin bıraktığı yerde kalır. Karın içi evrenin aksaması seyrektir; testis böbrek yakınında ya da karın içinde kalır ve bu tablo daha sık çift taraflı ya da başka hormonal sorunlarla birlikte görülür. Kasık–torba evresinin aksaması ise çok daha sıktır; testis kasık kanalında ya da kanalın çıkışında, torbanın hemen üstünde durur.

Doğumdan sonraki ilk üç–altı ayda erkek bebeklerde 'mini ergenlik' adı verilen geçici bir hormon dalgası yaşanır: testosteron düzeyi yükselir, testisler bir miktar büyür ve inişini tamamlamamış testislerin bir bölümü bu dönemde torbaya iner. Altı aydan sonra bu dalga söner; bu yüzden altı ay, kendiliğinden inişin beklenebileceği sınırdır.

• Aynı dönemde testis dokusunda önemli bir olgunlaşma gerçekleşir: ilkel germ hücreleri, ileride sperm üretecek öncül hücrelere dönüşür. Torbanın serin ortamı bu dönüşüm için gereklidir; sıcak ortamda kalan testiste bu adım aksar ve öncül hücre sayısı yıllar içinde azalır. Kılavuzların ameliyatı 6–12 ay arasına almasının biyolojik gerekçesi budur.

İnmemiş testisin çoğu olguda tek bir nedeni yoktur; genetik yatkınlık, hormonal sinyaller ve gebelik ortamı birlikte rol oynar. En güçlü ilişkili etkenler erken doğum, düşük doğum ağırlığı ve gebelik haftasına göre küçük doğmaktır. Ailede inmemiş testis öyküsü riski bir miktar artırır.

• Plasenta işlevinin yetersiz kaldığı gebelikler, annenin gebelikte sigara kullanımı ve bazı çevresel kimyasallara maruziyet çeşitli çalışmalarda ilişkili bulunmuştur; ancak bu etkenlerin tek başına neden olduğunu söylemek mümkün değildir. İnmemiş testise hipospadias ya da çift taraflı ele gelmeyen testis eşlik ediyorsa hormonal ve gerektiğinde genetik değerlendirme gündeme gelir. Bu değerlendirmeyi bizde çocuk ürolojisi, endokrinoloji ile birlikte yürütür.